• Document: TÜRKİYE'DEKİ OFİYOLİTİK SERİLER
  • Size: 364.67 KB
  • Uploaded: 2019-07-18 11:36:31
  • Status: Successfully converted


Some snippets from your converted document:

TÜRKİYE'DEKİ OFİYOLİTİK SERİLER Nuriye PINAR-ERDEM Devlet Mühendislik ve Mimarlık Akademisi, İstanbul ÖZET. — Anadolu'daki ofiyolitik seriler, esas olarak harzburgit, dünit, diyabaz ve gabrolardan oluşmuş olup, çoğunlukla kloritize, serpantinize ve serisitize haldedirler. Ofiyolitik seriler, radyolaritler, şistler, siyah renkli flişimsi çökel- ler ve çeşitli kalker tipleri ile birlikte bulunurlar. Genel olarak şiddetli bir şekilde sıkışmış olan bu kütleler içinde farklı yaş ve boyutlarda «ekzotik» karbonat blokları vardır. Sınırlı Paleozoyik kayaç mostraları dışında, Anadolu yeşil kayaç- ları, stratigrafik durumlarının da gösterdiği gibi, Alt Mesozoyik yaşındadır. Ancak dokusal bakımdan duraylı olmayan ofiyolitler Orta-Üst Kretase paroksizması sırasında bindirmeler ve denizaltı kaymaları sonucu parçalanmışlardır. Bu da ofiyolitlerin, Üst Kretase yaşlı çökeller içinde interkalasyonlar halinde veya diskordans olarak altında yer almalarını açıklamaktadır. Kuzey ve Güney Anadolu'daki başlıca yeşil kayaç zonları, ülkenin en önemli deprem zonlarına paralellik gösterirler. Her iki olayın, derine yerleşmiş tektonik dislokasyonlarla ilgili olması gerekmektedir (örneğin, derine yerleş- miş tektonik üniteler, önçukurlarla orojenik zonlar veya napların derine inen kök zonları arasındaki sınırlar gibi). ANADOLU'DAKİ OFİYOLİTİK SERİLER Ultrabazik ekstruzif kayaçlar ve bunlarla birlikte bulunan çökellerden oluşan ofiyolitik seriler (serpantin serisi, yeşil kayaç serisi), ülkede görülen Alpin tipi kıvrımlar açısından karakteristik bir elementtir. Tipik bir jeosenklinal formasyonu olan bu kayaç dizileri, Alp orojenik kuşağının gelişmesi ile yakından ilgilidir; sahip oldukları özellikler, Alp orojenezine ilişkin derindeki mekanizmalar hakkın- da gerekli bilgileri sağlamaktadır. Türkiye'deki kromit ve manyezit cevheri yatakları, ultrabazik «yeşil kayaçlarla» ilgilidir. Eskişehir havzasının kuzey sınırındaki eski alüvyal yataklarda yer alan Sepiyolitin (lületaşı) bu kayaç- ların ayrışma ürünü olduğu bilinir (bu yatakların bulunduğu fay zonları boyunca meydana gelen hid- rotermal olaylar sonucu). Bazı yazarlara göre (örneğin: Arni, 1941), Orta Toros dağlarındaki (Güney Anadolu kıvrımları) Üst Kretase karbonatları içinde aratabaka olarak bulunan boksitler, ayrışmış yeşil kayaçlardan türeyen ve yeniden çökelmiş olan ayrışma ürünleridir. Güneydoğu Anadolu ve Ege Böl- gesindeki ofiyolit sahalarında görülen demir cevheri yataklarının da benzer kökene sahip oldukları sanılmaktadır (İlhan, konuşmalar). OFİYOLİTİK SERİLERİN KOMPOZİSYONU VE KÖKENİ Yeşil kayaç serileri, magmatik ekstruzif kayaçlar ve birlikte bulunan çökellerin oluşturduğu karakteristik bir sekansı içermektedir. Magmatik dizi harzburgit, dünit, melafir, spilit, diyabaz, gabro ve diyoritle temsil olunmaktadır. Yer yer pilov lavların ve aglomeraların varlığı da bildirilmiştir. Bu kayaç tiplerinin bazılarına, aynı yeşil kayaç kütlesi içinde, birbirlerine yatay veya dikey geçitlerle bağlanmış şekilde sık sık rastlanmaktadır. Bu kayaçlar, tektonik basınç nedeniyle, genellikle az çok serpantinize, kloritize, serisitize veya şistimsi hale gelmişlerdir. Yazarın notu : Bu inceleme 1973 eylül ayında Zürih'te toplanmış olan Avrupa Jeofizik Birliği Uluslararası Kongresine tebliğ olarak sunulmuştur. 132 Nuriye PINAR-ERDEM Çökeller, genellikle koyu veya yeşil renkli flişimsi çökeller, radyolaritler ve içinde silis nodülleri bulunan ince tabakalı, kırmızımsı, pembe veya koyu renkli kalkerlerdir. Bu kayaçların ve çökellerin meydana getirdiği dizi içinde «ekzotik bloklara» da sık sık rastlanmaktadır. Bu bloklar plutonik veya metamorfik materyeli kapsamakla beraber genel olarak, yaşları Paleozoyikten Kretaseye kadar değişen karbonatlardan oluşmuştur; boyutları ise birkaç m3 ile birkaç yüz m3 arasında değişir. Bu kayaçların tümü, şiddetli bir şekilde karışmış ve sıkışmış «melanjları» oluşturmaktadır. Bu melanjlar, Güneydoğu Anadolu'da (Malatya, Van, Hakkâri yöreleri) Doğu Alpler'deki «Grisonides» napları ile mukayese edilebilir ve gayet belirgin epi dereceli dinamometamorfizma göstermektedirler. Kontaktlarda, daha plastik olan serpantinize ultrabazik materyeller magmatik kontaktları an- dıran bir biçimde sert karbonatlardaki çatlaklar içine itilmişlerdir; gerçek magmatik kontaktlar ise, ancak birkaç izole mevkide görülebilmektedir. Türkiye'de bu konuda yapılmış olan gözlemler, orojenik kuşağın Dinarid kolunda—Yugoslav- ya, Arnavutluk ve Yunanistan—jeologlar

Recently converted files (publicly available):