• Document: ÖZEL MİNERALOJM NERALOJİ SİLİKATLAR (II: Bölüm) B Prof. Dr. Sabah YILMAZ ŞAHİN Nisan-2011 SİLİKATLAR Silikat mineralleri, doğada bilinen minerallerin yaklaşık % 25 ini, yaygın olanların da...
  • Size: 2.12 MB
  • Uploaded: 2019-07-18 12:23:36
  • Status: Successfully converted


Some snippets from your converted document:

ÖZEL MİNERALOJİ SİLİKATLAR (II: Bölüm) Prof. Dr. Sabah YILMAZ ŞAHİN Nisan-2011 SİLİKATLAR Silikat mineralleri, doğada bilinen minerallerin yaklaşık % 25’ini, yaygın olanların da % 40’ını temsil etmektedir. Yerkabuğunun (kıtasal ve okyanusal kabuk) ise % 92’si silikatlardan meydana gelmiştir (Çizelge 1). Magmatik kayaçların hemen hemen tümünü, metamorfik ve sedimanter kayaçların da çoğunluğunu silikatlar oluşturur. Yerkabuğunun en önemli elementleri arasında başta O ve sonra Si gelmekte, bunları Al, Fe, Ca, Na, K ve Mg izlemektedir (Çizelge 1). 8 element yerkabuğunun % 99’dan fazlasını, bu elementlerden (O+Si) yerkabuğunun 2/3’ünü oluşturmaktadır. Bu elementlerin yerkabuğundaki hacimsel durumları incelendiğinde, bütün kabuğun bir oksijen tabakası olduğu ve diğer elementlerin oksijen atomları arasındaki boşlukları işgal ederek atom yapıları meydana getirdiği görülür. Atom yapılarının çeşitli tipleri ise mineralleri meydana getirmektedir. Çizelge 1. Yerkabuğunun mineralojik (Ronov ve Yaroshevski, 1969) ve kimyasal (Mason ve Moore, 1982) bileşimi. Mineraller % Elementler % Ağırlık % Hacim Plajiyoklaz 39 O 46.60 94.24 Alkali feldispatlar 12 Si 27.72 0.51 Kuvars 12 Al 8.13 0.44 Piroksenler 11 Fe 5.00 0.37 Amfiboller 5 Ca 3.63 1.04 Mikalar 5 Na 2.83 1.21 Killer 5 K 2.59 1.88 Diğer silikatlar 3 Mg 2.09 0.28 Silikat-olmayanlar 8 Diğerleri 1.41 0.03 Neden Si-O Birlikteliği?  Si ve O elementleri en dış yörüngelerindeki elektronik duraysızlık nedeniyle, elektron alış verişi yaparak birbirine kenetlenir.  Kenetleme, iki elementin iyon yarıçaplarının birbirinden çok farklı olması nedeniyle bir tetrahedron, diğer bir deyişle Si-O tedrahedronu oluşturur.  Tetrahedron tüm silikat minerallerinin en küçük yapı taşıdır.  Si ve O atomlarının yük/yarıçap oranlarının birbirine yakın olması ve bu nedenle örgü enerjilerinin benzer olmasıdır.  O-O uzaklığı 2.7 Å , Si-O uzaklığı 1.6 Å, Si iyon yarıçapı 0.39 Å  Si-O arasındaki bağlar % 40 İyonik, % 60 kovalent’dir.  Ayrıca, kovalent bağlı SiO2 bileşeni, SiO4- e yükseltgenerek daha kararlı bir yapıya dönüşür. Silikat Minerallerin oluşumu Silikatların meydana gelişinde en önemli rol Si ve O atomlarına düşer ve bu atomlar silikatların tuğlası denebilecek [SiO4 ]4 tetraederleri (O atomları köşelerde, Si atomu ise merkezde olan anyonik kompleks) Si, O ile dörtlü koordinasyon yapar. Si’un yerini Al alabilir. meydana getirirler. Bu anyonun yükleri oksijenler paylaşılarak, [SiO4 ]4 tetraederleri arasında katyonlar ilave edilerek giderilir Silikat Mineralleri Silikatlar, [SiO4 ]4 tetraederlerinin bağlanış biçimlerine göre altıya ayrılırlar ; 1.Nezosilikatlar, İzole/Ada Silikatları 2.Sorosilikatlar, Çiftli Silikatlar 3.Siklosilikatlar, Halka Silikatları 4.İnosilikatlar, Zincir Silikatları (tek ve çift zincir) 5.Fillosilikatlar, Levha Silikatları 6.Tektosilikatlar , Çerçeve Silikatları Silikat mineral Yapıları [SiO4]4- Bağımsız dörtyüzlü 1. Nesosilikatlar / Ada Örnek: olivin, granat [Si2O7]6- Çift dörtyüzlü 2. Sorosilikatlar / Çiftli Örnek: lawsonit n[SiO3]2- n = 3, 4, 6 Halka 3. Siklosilikatlar / Halka Örnek: aksinit Ca3Al2BO3[Si4O12]OH beril Be3Al2[Si6O18] Silikat mineral Yapıları [SiO3]2- Tek zincir 4. Inosilikatlar / Zincir [Si4O11]4- Çift Zincir Piroksenler, piroksenoidler amfiboller Silikat mineral Yapıları [Si2O5]2- Tabakalı tetrahedronlar Fil

Recently converted files (publicly available):